Hasselt is de absolute ‘surveillancehoofdstad’ van Vlaanderen geworden. Met 492 actieve lenzen telt de stad 6,15 camera’s per 1.000 inwoners, terwijl dat er in een stad als Antwerpen slechts 2,26 zijn. Volgens burgemeester Steven Vandeput (N-VA) is dit cameraschild het noodzakelijke sluitstuk van het veiligheidsbeleid, maar onderzoek van de KU Leuven legt een kloof bloot tussen het beleid en de beleving van de burger.
Met 492 camera’s hangt er in Hasselt veruit het grootste aantal per aantal inwoners. Ter vergelijking: daar het in Hasselt gaat om 6,15 camera’s per 1.000 inwoners, is dat in Antwerpen slechts 2,26, of ook wel 1.200 camera’s op 530.000 inwoners.
KU Leuven-student Benthe Peeters ontdekte dat dat hoge aantal camera’s in de stad ervoor zorgt dat inwoners zelf verhalen verzinnen over de camera’s. Zo denken inwoners dat ze continu in de gaten worden gehouden, of dat nummerplaatcamera’s (ANPR) louter als verdienmodel dienen voor de stadskas. Dat beeld klopt niet volgens de politiezone LRH.
Onwetendheid
“De camera is ons digitale oog”, legt burgemeester Steven Vandeput (N-VA) uit. Volgens hem is de hoge cameradichtheid een bewuste keuze om het bruisende Hasseltse stadsleven met zijn vele evenementen, studenten en toerisme veilig te houden. Vandeput verwijst nog naar de stadsmonitor: daaruit blijkt dat de Hasselaar steevast het hoogste veiligheidsgevoel van alle centrumsteden rapporteert.
Toch zorgt die overmacht aan camera’s voor onrust: uit het onderzoek van studente Benthe Peeters blijkt dat inwoners niet goed weten waarvoor die vele camera’s dienen. Omdat de overheid beperkt communiceert over de precieze werking, vullen burgers zelf de verhalen in. “Mensen gaan hun eigen verbeelding gebruiken om te verklaren wie hen observeert”, stelt Peeters.
Peeters organiseerde ‘data walks’ waarbij ze met inwoners de stad doorkruiste. Ze liet hen vertellen over de ideeën die zij hebben bij de camera’s: “De ideeën gingen van een ‘dikke man met mayonaisevlekken op zijn hemd’ die de hele dag live meekijkt, tot de overtuiging dat nummerplaatcamera’s louter dienen als een verdienmodel voor de staatskas”, stelt Peeters.
Geen permanente bewaking
Bart Reekmans, cameramanager bij de recherche van politiezone Limburg Regio Hoofdstad (LRH), drukt die ‘Big Brother’-vrees de kop in. “Met duizend camera’s in de hele zone is het een utopie om te zeggen dat we alles live volgen”, klinkt het. “De werking van de camera’s in de stad is voor 99% retroactief”, gaat hij verder.
“Bovendien worden beelden na 30 dagen automatisch gewist, tenzij ze als bewijs dienen in een lopend onderzoek.” Ook gezichtsherkenning in de publieke ruimte is verboden en technisch niet aanwezig; het systeem herkent hooguit objecten zoals een slijpschijf bij een fietsendiefstal.
Dat de camera’s louter een ‘placebo-effect’ zouden hebben of er “voor de sier” hangen, spreekt Reekmans resoluut tegen. “Sinds de installatie is de ophelderingsgraad in dossiers met bruikbare beelden gestegen van 7 naar maar liefst 70 procent”, stelt hij. “De camera fungeert als een objectieve getuige die niet liegt, wat cruciaal is voor waarheidsvinding.”
Verhoogde pakkans
“Dankzij de camerabeelden kunnen we sneller een verdachte aanduiden. Vroeger moesten we met een robottekenaar samenzitten en een fotocollage”, stelt Reekmans. “Slachtoffers weten door trauma soms niet meer wat er gebeurd is”, zegt Reekmans. “Via de camera’s kunnen we hun traject reconstrueren en daders volgen tot op het punt waar ze bijvoorbeeld hun masker afzetten”.
Zo haalt burgemeester Vandeput de diefstal van het kindje Jezus uit de kerststal in 2022 aan. Die kon dankzij beelden worden opgelost. Voor de recherche zijn de camerabeelden dus essentieel geworden.
Privacy
Om de privacy te garanderen, hanteren zowel politie als stad strikte protocollen. “Alles wat iemands privésfeer kan schenden, zoals een achtertuin of terras die toevallig in beeld komt, wordt door de software automatisch geblurd”, zegt Reekmans.
Elke raadpleging wordt door een agent intern gelogd met een stamnummer en een specifieke reden; “zomaar” even meekijken is dus onmogelijk. En als je als burger toch vragen hebt, kan je je beroepen op het inzagerecht: wie vragen heeft over wat een camera precies filmt, kan contact opnemen met de beheerder van de camera.
Ten slotte kan je als burger ook zelf een camera aanvragen indien er sprake is van aanhoudende overlast zoals sluikstorten of vandalisme in een straat. De politie plaatst dan, bij goedkeuring, een mobicamera – een tijdelijke, mobiele camera. “Dat gebeurt nog relatief weinig”, besluit Reekmans. “Toch toont het initiatief aan dat het cameraschild in Hasselt ook dient voor de leefbaarheid van de buurt.”
Bron: VRT
